UpToDate چیست؟ بررسی کامل UpToDate، تاریخچه و اعتبار آن

پایگاه داده UpToDate یکی از شناخته‌شده‌ترین منابع اطلاعات پزشکی و سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی است که پزشکان و سایر متخصصان سلامت برای پیدا کردن پاسخ پرسش‌های بالینی از آن استفاده می‌کنند. اما UpToDate چیست و چرا تا این اندازه در محیط‌های درمانی و آموزشی شناخته شده است؟

محتوای این پایگاه بر اساس بررسی مطالعات علمی، راهنماهای بالینی و شواهد جدید پزشکی تهیه و به‌روزرسانی می‌شود. کاربر به‌جای جست‌وجو میان تعداد زیادی مقاله و منبع پراکنده، می‌تواند موضوع مورد نظر خود را در UpToDate جست‌وجو کند و به یک جمع‌بندی بالینی درباره تشخیص، درمان، پیگیری و سایر جنبه‌های مرتبط با آن دسترسی داشته باشد.

در ادامه، بررسی می‌کنیم UpToDate با چه هدفی توسعه پیدا کرده، محتوای آن چگونه تهیه می‌شود و چه عواملی باعث شده این پایگاه به یکی از منابع شناخته‌شده در تصمیم‌گیری بالینی تبدیل شود. با من همراه باشید:

اگر بخواهیم UpToDate را ساده‌تر تعریف کنیم، با یک مرجع تخصصی برای پاسخ به پرسش‌های بالینی در زمان مراقبت از بیمار روبه‌رو هستیم.

فرض کنید پزشک درباره یک بیماری، روش تشخیص، انتخاب درمان یا پیگیری بیمار سؤال مشخصی دارد. در یک پایگاه مقاله مانند PubMed، نتیجه جست‌وجو می‌تواند مجموعه بزرگی از مقالات پژوهشی باشد که باید جداگانه بررسی و تفسیر شوند. در UpToDate، اطلاعات مرتبط با آن سؤال از منابع مختلف جمع‌آوری و در قالب یک Topic بالینی ارائه شده است.

به همین دلیل ساختار محتوا بیشتر به سؤال‌های واقعی پزشکی نزدیک است. یک Topic می‌تواند بخش‌هایی مانند تظاهرات بالینی، تشخیص، درمان، پیش‌آگهی یا پیگیری را پوشش دهد و در قسمت‌های مختلف به منابع علمی مورد استفاده ارجاع دهد.

این سامانه به پزشکان و سایر متخصصان حوزه سلامت کمک می‌کند تا بدون نیاز به جستجو در منابع متعدد، در کوتاه‌ترین زمان به جدیدترین اطلاعات تشخیصی، درمانی و دارویی دسترسی پیدا کنند. در نتیجه، تصمیم‌های بالینی با سرعت، دقت و اطمینان بیشتری اتخاذ شده و کیفیت مراقبت از بیماران نیز بهبود می‌یابد.

این هدف، در عمل فقط به دسترسی سریع‌تر به اطلاعات محدود نمی‌شود و تأثیر UpToDate بر تصمیم‌گیری پزشکان و روند مراقبت از بیماران نیز در مطالعات مختلف بررسی شده است.

تاریخچه UpToDate نشان‌دهنده روند تحول یکی از تاثیرگذارترین منابع پزشکی مبتنی بر شواهد در جهان است. 

این سامانه از زمان راه‌اندازی در اوایل دهه ۱۹۹۰ تاکنون، با گسترش دامنه تخصص‌های پزشکی، توسعه فناوری‌های خود و به‌روزرسانی مستمر محتوا، به ابزاری ضروری برای پزشکان، دانشجویان علوم پزشکی و مراکز درمانی تبدیل شده است. 

آشنایی با تاریخچه UpToDate، مسیر رشد این پایگاه اطلاعاتی و عوامل مؤثر در تبدیل شدن آن به یکی از معتبرترین منابع تصمیم‌گیری بالینی را نشان می‌دهد. 

آغاز فعالیت UpToDate 

داستان UpToDate از اوایل دهه ۱۹۹۰ آغاز شد؛ زمانی که پزشکان برای یافتن پاسخ پرسش‌های بالینی خود عمدتاً به کتاب‌های مرجع، مجلات چاپی و مقالات علمی مراجعه می‌کردند. 

این روش علاوه بر زمان‌بر بودن، یک مشکل اساسی داشت؛ اطلاعات پزشکی با سرعت زیادی تغییر می‌کرد، اما کتاب‌ها معمولاً هر چند سال یک‌بار و مجلات نیز با فاصله زمانی منتشر می‌شدند. در نتیجه، پزشکان همیشه به جدیدترین شواهد علمی دسترسی نداشتند.

در همین دوره، Burton D. Rose، متخصص برجسته نفرولوژی و استاد دانشکده پزشکی، ایده ایجاد یک مرجع دیجیتال را مطرح کرد که بتواند جدیدترین شواهد علمی را به زبانی ساده، خلاصه و کاربردی در اختیار پزشکان قرار دهد.

 هدف او این بود که پزشک هنگام ویزیت بیمار، به‌جای جستجو در چندین کتاب و مقاله، بتواند ظرف چند دقیقه پاسخ سوال بالینی خود را پیدا کند.

اولین نسخه UpToDate در سال ۱۹۹۲ منتشر شد. این نسخه برخلاف UpToDate امروزی، تنها چند حوزه اصلی از جمله پزشکی داخلی (Internal Medicine) و تعدادی از زیرشاخه‌های آن مانند نفرولوژی، غدد، بیماری‌های عفونی و هماتولوژی را پوشش می‌داد. 

در آن زمان اینترنت هنوز به شکل امروزی در دسترس نبود؛ به همین دلیل نرم‌افزار روی دیسک‌های CD-ROM عرضه می‌شد. 

پزشکان، بیمارستان‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی پس از خرید اکانت uptodate، دیسک را روی رایانه نصب می‌کردند. سپس هر چند ماه یک‌بار نسخه جدید CD را دریافت می‌کردند تا اطلاعات نرم‌افزار به‌روزرسانی شود.

 همین روش باعث شد  آپتودیت نسبت به کتاب‌های چاپی، اطلاعات به‌روزتر و کاربردی‌تری در اختیار پزشکان قرار دهد.

روند توسعه و گسترش

موفقیت نسخه‌های اولیه باعث شد  آپ تو دیت به‌سرعت از یک نرم‌افزار محدود به پزشکی داخلی، به یک پایگاه جامع اطلاعات پزشکی تبدیل شود. 

در سال‌های بعد، رشته‌هایی مانند قلب و عروق، ریه، گوارش، روماتولوژی، نورولوژی، زنان و زایمان، اطفال، جراحی، اورژانس، بیهوشی، مراقبت‌های ویژه، پوست، انکولوژی، روان‌پزشکی و ده‌ها تخصص و فوق‌تخصص دیگر به این سامانه اضافه شدند. 

هم‌زمان تعداد نویسندگان و ویراستاران علمی نیز از چند ده نفر به هزاران متخصص از دانشگاه‌ها و مراکز درمانی معتبر جهان افزایش یافت.

با گسترش اینترنت در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، آپ تو دیت از نسخه‌های مبتنی بر CD-ROM به نسخه تحت وب (Web-Based Platform) مهاجرت کرد.

 این تغییر، امکان به‌روزرسانی سریع‌تر محتوا را فراهم کرد. به‌طوری‌که دیگر نیازی به ارسال دیسک‌های جدید نبود و پزشکان می‌توانستند بلافاصله پس از انتشار تغییرات، به جدیدترین اطلاعات علمی دسترسی پیدا کنند.

 بعدها با توسعه تلفن‌های هوشمند، اپلیکیشن‌های Android و iOS نیز عرضه شدند تا پزشکان بتوانند در بیمارستان، درمانگاه یا حتی خارج از محل کار به منابع علمی دسترسی داشته باشند.

پیوستن UpToDate به شرکت Wolters Kluwer

یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ UpToDate، پیوستن آن به شرکت Wolters Kluwer بود. این شرکت که یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان راهکارهای تخصصی در حوزه سلامت، حقوق، مالی و آموزش در جهان محسوب می‌شود، در سال 2008 شرکت UpToDate, Inc. را خریداری کرد.

 این ادغام نقطه عطفی در توسعه آپتودیت به شمار می‌رود؛ زیرا دسترسی به منابع علمی، زیرساخت‌های فنی و سرمایه‌گذاری گسترده‌تر را برای این سامانه فراهم کرد و زمینه گسترش خدمات آن را در سطح بین‌المللی به وجود آورد.

پس از این، آپتودیت علاوه بر توسعه تعداد مقالات و رشته‌های پزشکی، امکانات جدیدی اضافه کرد. از جمله این امکانات می توان به موارد زیر اشاره کرد: 

• یکپارچه‌سازی با Lexicomp
•  بهبود نسخه‌های تحت وب و موبایل
• توسعه ابزارهای پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی 
•  ارائه قابلیت‌هایی مانند UpToDate Pathways 
• ماشین حساب های پزشکی

امروزه UpToDate یکی از محصولات اصلی بخش سلامت Wolters Kluwer است. 

معرفی شرکت Wolters Kluwer

 یک شرکت بین‌المللی هلندی فعال در حوزه اطلاعات تخصصی، نرم‌افزارهای حرفه‌ای و راهکارهای دیجیتال است. این شرکت بیشتر خدمات خود را در زمینه‌های سلامت، حقوق، مالیات، حسابداری، مالی و انطباق ارائه می‌دهد.

 این شرکت که سابقه فعالیت آن به دهه ۱۸۳۰ میلادی بازمی‌گردد، امروزه یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان راهکارهای اطلاعاتی برای متخصصان در سراسر جهان محسوب می‌شود. 

جایگاه Wolters Kluwer در حوزه سلامت

Wolters Kluwer یکی از شناخته‌شده‌ترین شرکت‌های جهان در حوزه فناوری سلامت (Health Technology) و اطلاعات پزشکی است و محصولات آن در هزاران بیمارستان، دانشگاه علوم پزشکی، مراکز تحقیقاتی و درمانی در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 این شرکت با تمرکز بر توسعه سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی، مدیریت دارویی، آموزش پزشکی و راهکارهای دیجیتال سلامت، به متخصصان کمک می‌کند تا بر اساس جدیدترین شواهد علمی تصمیم‌گیری کنند. 

محصولاتی مانند UpToDate و Lexicomp باعث شده‌اند Wolters Kluwer به یکی از پیشگامان ارائه راهکارهای پزشکی مبتنی بر شواهد و بهبود کیفیت مراقبت از بیماران در سطح جهانی تبدیل شود.

نویسندگان و ویراستاران این سامانه در تدوین و به‌روزرسانی مقالات، علاوه بر بررسی پژوهش‌های علمی، از دستورالعمل‌ها و بیانیه‌های رسمی انجمن‌های معتبر نیز بهره می‌برند تا توصیه‌های بالینی با آخرین استانداردهای پزشکی هماهنگ باشد.

از جمله مهم‌ترین انجمن‌هایی که راهنماها و شواهد علمی آن‌ها در محتوای UpToDate مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• American Thoracic Society (ATS) در حوزه بیماری‌های ریه، مراقبت‌های ویژه و طب تنفسی
• The Endocrine Society در حوزه غدد، هورمون‌ها و بیماری‌های متابولیک
• American College of Rheumatology (ACR) در زمینه بیماری‌های روماتولوژی و خودایمنی
• Society of General Internal Medicine (SGIM) در حوزه پزشکی داخلی و مراقبت‌های جامع
• The American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) در زمینه زنان، زایمان و سلامت باروری
• American Gastroenterological Association (AGA) در حوزه بیماری‌های دستگاه گوارش و کبد

یکی از تفاوت‌های مهم UpToDate با پایگاه‌های مقاله، نحوه تبدیل منابع علمی به محتوای بالینی است.

در یک موضوع مشخص، نویسندگان و ویراستاران فقط به دنبال جدیدترین مقاله نیستند. کیفیت مطالعه، نوع شواهد، ارتباط آن با سوال بالینی و میزان کاربرد آن برای بیمار نیز در نظر گرفته می‌شود. وقتی مرور نظام‌مند یا متاآنالیز باکیفیت در دسترس باشد، می‌تواند بخش مهمی از مبنای Topic و توصیه‌های آن باشد؛ در نبود چنین منابعی، مطالعات اصلی مرتبط با سؤال نیز بررسی می‌شوند.

به همین دلیل، UpToDate را نباید با PubMed یا سایر پایگاه‌های مقاله یکسان دانست.

PubMed عمدتاً برای پیدا کردن منابع و مقالات علمی طراحی شده است؛ UpToDate اطلاعات حاصل از منابع مختلف را در قالب محتوای بالینی سازمان‌دهی می‌کند.

این تفاوت برای استفاده روزمره پزشک مهم است. کاربر UpToDate معمولاً با یک پرسش مشخص وارد می‌شود و به‌جای بررسی تعداد زیادی مقاله، ابتدا یک جمع‌بندی بالینی و توصیه‌های مرتبط با همان سؤال را می‌بیند و در صورت نیاز می‌تواند منابع مورد استناد را نیز دنبال کند.

آپتودیت بر پایه رویکرد پزشکی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Medicine یا EBM) فعالیت می‌کند. در این رویکرد، شواهد حاصل از پژوهش‌های پزشکی در کنار تخصص بالینی و شرایط و ترجیحات بیمار در تصمیم‌گیری در نظر گرفته می‌شوند.

در آپتودیت نیز هدف صرفاً نشان دادن نتیجه یک مطالعه نیست. نویسندگان باید مشخص کنند شواهد موجود چه چیزی را نشان می‌دهد و این شواهد در پاسخ به سوال بالینی موردنظر چه معنایی دارند.

این موضوع در توصیه‌های درمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چون یک نتیجه آماری به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که یک درمان برای همه بیماران مناسب است. میزان فایده، احتمال آسیب، شرایط بیمار و سایر گزینه‌های درمانی باید در کنار هم دیده شوند.

آپتودیت برای بخشی از توصیه‌های درمانی و غربالگری از سیستم GRADE استفاده می‌کند. در این سیستم، دو موضوع از هم جدا می‌شوند: قدرت توصیه و کیفیت یا میزان اطمینان به شواهد.

در UpToDate، توصیه‌ها می‌توانند به‌صورت قوی یا ضعیف درجه‌بندی شوند و کیفیت شواهد نیز با سطوح A، B و C نشان داده می‌شود. جزئیات این سیستم، معیارهای تعیین درجه توصیه و تفاوت Grade 1 و Grade 2 موضوع مستقلی است و در مقاله «توصیه‌های درجه‌بندی‌شده در UpToDate» می‌توانید آن را دقیق‌تر بررسی کنید.

آپتودیت برای انتشار نسخه‌های جدید از یک برنامه ثابت و مثلاً سالانه استفاده نمی‌کند. طبق سیاست ویراستاری فعلی، محتوا به‌صورت مستمر بررسی و منتشر می‌شود و در صورت دسترسی به اطلاعات جدیدی که بر یک موضوع بالینی اثر بگذارد، Topic مربوطه بازبینی می‌شود.

برخی تغییرات مهم نیز در بخش‌هایی مانند What’s New و Practice Changing UpDates برجسته می‌شوند تا تغییرات مهم‌تر در دانش یا عملکرد بالینی راحت‌تر دیده شوند.

این روش با ساختار کتاب‌های پزشکی چاپی تفاوت اساسی دارد. در کتاب چاپی، فاصله زمانی میان دو ویرایش می‌تواند طولانی باشد؛ در یک منبع دیجیتال مانند UpToDate، یک Topic مشخص می‌تواند مستقل از سایر مطالب بازبینی و اصلاح شود.

البته «به‌روزرسانی مستمر» به این معنا نیست که تمام Topicها هر روز تغییر می‌کنند. زمان بازبینی و میزان تغییر هر موضوع به شواهد جدید و اهمیت آن در عمل بالینی بستگی دارد.

خیر. این یکی از مهم‌ترین تفاوت‌هایی است که هنگام توضیح UpToDate چیست باید در نظر گرفت.

کاربر UpToDate معمولاً با یک صفحه از مقاله پژوهشی مواجه نمی‌شود. یک Topic بالینی را باز می‌کند که محتوای آن توسط نویسندگان و ویراستاران متخصص تدوین شده و در متن آن به مطالعات و منابع مورد استفاده ارجاع داده شده است.

برای مثال، پزشک ممکن است به‌جای جست‌وجوی جداگانه چندین مقاله درباره یک مسئله تشخیصی، Topic مرتبط را باز کند، بخش مربوط به تشخیص را بخواند و در صورت نیاز به منابع اصلی استناد شده در همان بخش مراجعه کند.

این مدل استفاده باعث می‌شود UpToDate بیشتر شبیه یک مرجع بالینی مبتنی بر شواهد باشد تا یک موتور جست‌وجوی مقاله.

خیر.

حتی زمانی که یک Topic توصیه مشخصی ارائه می‌کند، شرایط واقعی بیمار ممکن است با جمعیتی که شواهد درباره آن‌ها به دست آمده متفاوت باشد. شدت بیماری، بیماری‌های همراه، داروهای هم‌زمان، خطرات و منافع درمان و ترجیحات بیمار می‌توانند بر تصمیم نهایی اثر بگذارند.

خود UpToDate نیز در سیاست ویراستاری خود تأکید می‌کند که توصیه‌ها باید با شرایط فردی بیمار ارزیابی شوند و برای همه بیماران به یک شکل قابل اعمال نیستند.

به همین دلیل بهتر است UpToDate را ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری بالینی بدانیم، نه سامانه‌ای که به جای پزشک تصمیم درمانی می‌گیرد.

برای پاسخ به سوال «آیا UpToDate معتبر است؟» بهتر است به جای استفاده از عباراتی مثل «معتبرترین منبع پزشکی»، به فرایند تولید محتوا نگاه کنیم.

چند عامل در این ارزیابی مهم‌اند:

• نویسندگان و ویراستاران از میان متخصصان حوزه مربوط انتخاب می‌شوند.
• منابع علمی مختلف برای تدوین Topicها بررسی می‌شوند.
• کیفیت و ارتباط بالینی شواهد در نظر گرفته می‌شود.
• محتوا چند مرحله بازبینی تخصصی را پشت سر می‌گذارد.
• تعارض منافع مشارکت‌کنندگان بررسی می‌شود.
• Topicها پس از انتشار نیز بازبینی می‌شوند.
• توصیه‌های قابل درجه‌بندی با سیستم GRADE ارزیابی می‌شوند.
• منابع مورد استفاده در Topicها برای کاربر قابل مشاهده هستند.

این فرایند توضیح دقیق‌تری برای اعتبار UpToDate نسبت به یک ادعای تبلیغاتی ساده ارائه می‌دهد.

البته وجود فرایند ویراستاری دقیق به این معنا نیست که هر توصیه‌ای برای هر بیمار مناسب است یا اینکه UpToDate جای بررسی منابع اولیه را در همه موقعیت‌های علمی و پژوهشی می‌گیرد.

جمع‌بندی

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم UpToDate چیست، با یک منبع تخصصی برای پاسخ به پرسش‌های بالینی روبه‌رو هستیم. منبعی که اطلاعات پزشکی را به شکلی منظم و قابل استفاده در اختیار پزشکان و متخصصان سلامت قرار می‌دهد.

آنچه UpToDate را متمایز می‌کند، فقط گستردگی محتوای آن نیست. اطلاعات ارائه‌شده در آن برای استفاده در موقعیت‌های واقعی پزشکی تنظیم شده و پزشک می‌تواند از آن برای پیدا کردن پاسخ یک سوال مشخص، بررسی گزینه‌های درمانی و تصمیم‌گیری بالینی استفاده کند.

شاید به همین دلیل است که شناخت UpToDate فقط با دانستن اینکه «چه اطلاعاتی دارد» کامل نمی‌شود. باید نحوه شکل‌گیری و نگهداری این محتوا را هم در نظر گرفت. مجموعه این عوامل، UpToDate را به منبعی تبدیل کرده که سال‌هاست در آموزش و کار بالینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.